Անոթները կմաքրվեն, բարձր ճնշումն ու խոլեստերինը կնվազեն, պարզապես այս սերմերը լցրեք եռացրած ջրի մեջ և խմեք

Բարձր խոլեստերին․ ինչ է դա և ինչպես է առաջանում

Խոլեստերինը ճարպանման նյութ է, որը անհրաժեշտ է մարդու օրգանիզմին։ Այն մասնակցում է բջիջների կառուցմանը, հորմոնների և վիտամին D-ի սինթեզին։ Խոլեստերինը արտադրվում է լյարդում, սակայն նաև ստացվում է սննդից՝ հատկապես կենդանական ծագման մթերքներից։

Խոլեստերինը արյան մեջ չի շրջում ազատ վիճակում․ այն կապված է սպիտակուցների հետ և ձևավորում է լիպոպրոտեիններ։ Գոյություն ունեն դրանց երկու հիմնական տեսակներ՝

• Ցածր խտության լիպոպրոտեիններ (LDL)՝ հաճախ կոչվում են «վատ խոլեստերին»
• Բարձր խտության լիպոպրոտեիններ (HDL)՝ «լավ խոլեստերին»

Ինչպես է բարձրանում խոլեստերինը

Բարձր խոլեստերինը սովորաբար զարգանում է մի քանի գործոնների համադրությամբ։

1. Սխալ սննդակարգ

Եթե մարդը հաճախ օգտագործում է ճարպերով հարուստ սնունդ՝ հատկապես հագեցած և տրանսճարպեր, ապա դա մեծացնում է LDL խոլեստերինի մակարդակը։ Այդպիսի մթերքներ են՝

• Տապակած ուտեստներ
• Արագ սնունդ (ֆասթֆուդ)
• Յուղոտ միս
• Կարագ և մարգարին
• Խմորեղեն

Այս սննդակարգը նպաստում է, որ արյան մեջ ավելանա «վատ» խոլեստերինը, որը սկսում է կուտակվել անոթների պատերին։

2. Նստակյաց կենսակերպ

Ֆիզիկական ակտիվության պակասը նվազեցնում է «լավ» խոլեստերինի մակարդակը։ HDL-ը օգնում է հեռացնել ավելորդ խոլեստերինը անոթներից, և դրա նվազումը նպաստում է խոլեստերինի կուտակմանը։

3. Գենետիկ նախատրամադրվածություն

Որոշ մարդիկ ժառանգաբար ունեն բարձր խոլեստերինի մակարդակ։ Նույնիսկ առողջ սննդակարգի դեպքում նրանց օրգանիզմը կարող է արտադրել ավելորդ խոլեստերին։

4. Ավելորդ քաշ և ճարպակալում

Ավելորդ քաշը կապված է ճարպային նյութափոխանակության խանգարման հետ, ինչը բարձրացնում է LDL-ի մակարդակը և նվազեցնում HDL-ը։

5. Ծխելը և ալկոհոլը

Ծխելը վնասում է անոթների պատերը և նպաստում խոլեստերինի կուտակմանը։ Ալկոհոլի չարաշահումը նույնպես կարող է խաթարել լյարդի աշխատանքը, որը պատասխանատու է խոլեստերինի կարգավորման համար։

Ինչ է տեղի ունենում օրգանիզմում

Երբ «վատ» խոլեստերինը շատանում է, այն սկսում է կուտակվել զարկերակների պատերին՝ ձևավորելով պլակներ։ Այս գործընթացը կոչվում է աթերոսկլերոզ։

Ժամանակի ընթացքում՝

• Անոթները նեղանում են
• Կորցնում են իրենց էլաստիկությունը
• Արյան հոսքը դժվարանում է

Սա մեծացնում է սրտի կաթվածի և ինսուլտի ռիսկը։

Բարձր արյան ճնշում․ ինչպես է ձևավորվում

Արյան ճնշումը այն ուժն է, որով արյունը ճնշում է անոթների պատերին։ Երբ այդ ճնշումը մշտապես բարձր է, առաջանում է հիպերտոնիա (բարձր ճնշում)։

Նորմալ ճնշումը մոտավորապես 120/80 մմ սնդիկի սյուն է։ Եթե ցուցանիշները հաճախ գերազանցում են 140/90-ը, դա արդեն համարվում է բարձր ճնշում։

Բարձր ճնշման ձևավորման հիմնական պատճառները

1. Անոթների նեղացում

Եթե անոթները նեղանում են (օրինակ՝ խոլեստերինի կուտակման պատճառով), արյունը ավելի մեծ ուժով է անցնում դրանցով, ինչը բարձրացնում է ճնշումը։

2. Աղի մեծ քանակ

Աղի ավելցուկը հանգեցնում է օրգանիզմում ջրի կուտակման։ Արյան ծավալը մեծանում է, և արդյունքում բարձրանում է ճնշումը։

3. Սթրես և նյարդային լարվածություն

Սթրեսի ժամանակ օրգանիզմը արտազատում է հորմոններ (օրինակ՝ ադրենալին), որոնք արագացնում են սրտի աշխատանքը և նեղացնում անոթները։

4. Ֆիզիկական պասիվություն

Նստակյաց կյանքը նպաստում է սրտանոթային համակարգի թուլացմանը և ճնշման բարձրացմանը։

5. Երիկամների խնդիրներ

Երիկամները կարգավորում են օրգանիզմում հեղուկների և աղերի հավասարակշռությունը։ Եթե դրանց աշխատանքը խանգարվում է, կարող է զարգանալ հիպերտոնիա։

6. Հորմոնալ խանգարումներ

Որոշ հորմոններ կարգավորում են անոթների տոնուսը և արյան ճնշումը։ Դրանց խախտումը կարող է բարձրացնել ճնշումը։

Ինչ կապ կա բարձր խոլեստերինի և ճնշման միջև

Այս երկու խնդիրները հաճախ զարգանում են միասին և փոխկապակցված են։

• Խոլեստերինի կուտակումները նեղացնում են անոթները
• Նեղացած անոթներում արյունը ավելի մեծ ճնշմամբ է հոսում
• Արդյունքում զարգանում է բարձր ճնշում

Այսինքն՝ բարձր խոլեստերինը կարող է լինել բարձր ճնշման պատճառներից մեկը։

Բացի այդ՝

• Երկուսն էլ վնասում են անոթների պատերը
• Երկուսն էլ մեծացնում են սրտի հիվանդությունների ռիսկը
• Երկուսն էլ հաճախ զարգանում են նույն կենսակերպի արդյունքում

Ռիսկի գործոններ

Բարձր խոլեստերինի և ճնշման զարգացման հավանականությունը մեծանում է, եթե առկա են հետևյալ գործոնները՝

• Անառողջ սննդակարգ
• Ֆիզիկական ակտիվության պակաս
• Ավելորդ քաշ
• Ծխելը
• Ալկոհոլի չարաշահում
• Քրոնիկ սթրես
• Տարիք (մեծանալուն զուգընթաց ռիսկը աճում է)
• Ժառանգականություն

Ինչու են դրանք վտանգավոր

Բարձր խոլեստերինն ու բարձր ճնշումը կարող են երկար ժամանակ չարտահայտվել, բայց հանգեցնել լուրջ բարդությունների՝

Սրտանոթային հիվանդություններ

• Սրտի կաթված
• Սրտի իշեմիկ հիվանդություն

Ուղեղային խնդիրներ

• Ինսուլտ
• Արյան շրջանառության խանգարումներ

Այլ բարդություններ

• Երիկամների վնասում
• Տեսողության վատացում
• Անոթների վնասում ամբողջ օրգանիզմում

Կանխարգելում և վերահսկում

Չնայած այս խնդիրները լուրջ են, դրանք մեծ մասամբ կանխարգելելի են։

Առողջ սնունդ

• Ավելի շատ օգտագործել բանջարեղեն և մրգեր
• Սահմանափակել ճարպերը և տապակած սնունդը
• Կրճատել աղի օգտագործումը
• Ընտրել առողջ ճարպեր (օրինակ՝ ձիթապտղի յուղ)

Ֆիզիկական ակտիվություն

Շաբաթական առնվազն 150 րոպե միջին ինտենսիվության շարժում (քայլք, լող, վազք)։

Քաշի վերահսկում

Նորմալ քաշը նվազեցնում է ինչպես խոլեստերինը, այնպես էլ ճնշումը։

Վատ սովորությունների հրաժարում

• Դադարեցնել ծխելը
• Սահմանափակել ալկոհոլը

Սթրեսի կառավարում

• Հանգստի և քնի ճիշտ ռեժիմ
• Մեդիտացիա կամ շնչառական վարժություններ

Պարբերական ստուգումներ

Արյան ճնշման և խոլեստերինի մակարդակի վերահսկումը կարևոր է վաղ փուլում խնդիրները հայտնաբերելու համար։