Երկրաշարժից պաշտպանվելու ուղեցույց

(Տեղեկատվական նյութ բնակչության անվտանգության բարձրացման համար)

Երկրաշարժերը բնական աղետների ամենավտանգավոր տեսակներից են, որոնք կարող են առաջացնել մարդկային զոհեր, նյութական մեծ վնասներ և երկարաժամկետ սոցիալ-տնտեսական հետևանքներ։ Հայաստանը գտնվում է սեյսմիկ ակտիվ գոտում, ուստի երկրաշարժերից պաշտպանվելու մասին տեղեկացված լինելը ոչ միայն կարևոր է, այլև՝ կենսական անհրաժեշտություն։

Այս նյութը նախատեսված է օգնելու ձեզ հասկանալ՝

• ինչ է երկրաշարժը,
• ինչպես պատրաստվել դրան,
• ինչպես ճիշտ գործել երկրաշարժի ընթացքում և հետո,
• ինչպես նվազեցնել ռիսկերը ընտանիքի և համայնքի մակարդակում։

Ինչ է երկրաշարժը

Երկրաշարժը երկրակեղևում կուտակված էներգիայի հանկարծակի արտազատումն է, որի արդյունքում առաջանում են սեյսմիկ ալիքներ։ Դրանք տարածվում են երկրի ներսում և մակերևույթին՝ առաջացնելով տատանումներ։

Հայաստանում երկրաշարժերի վտանգը պայմանավորված է տարածաշրջանի տեկտոնական ակտիվությամբ։ Հատկապես հիշարժան է Սպիտակի երկրաշարժ-ը, որը ցույց տվեց, թե որքան կարևոր է նախապատրաստվածությունը։

Ինչու է կարևոր նախապատրաստվել

Երկրաշարժը հնարավոր չէ կանխատեսել ճշգրիտ ժամանակով, սակայն դրա հետևանքները կարելի է զգալիորեն նվազեցնել ճիշտ նախապատրաստման միջոցով։

Նախապատրաստվածությունը օգնում է՝

• փրկել կյանքեր,
• նվազեցնել վնասվածքները,
• ապահովել արագ վերականգնում,
• խուսափել խուճապից։

Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ կրթված և պատրաստված բնակչությունը զգալիորեն ավելի քիչ կորուստներ է ունենում։ Այդ մասին մշտապես ընդգծում են նաև կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտե և Federal Emergency Management Agency։

Նախապատրաստում երկրաշարժից առաջ

1. Տան անվտանգության ապահովում

Տանը պետք է նվազեցնել այն ռիսկերը, որոնք կարող են առաջանալ ցնցումների ժամանակ։

Կարևոր քայլեր՝

• Ամրացրեք ծանր կահույքը պատերին
• Դարակներում ծանր իրերը տեղադրեք ներքևի հատվածում
• Ապակե իրերը պահեք փակ պահարաններում
• Ստուգեք գազի և էլեկտրականության համակարգերը
• Ամրացրեք ջրատաքացուցիչները

2. Արտակարգ իրավիճակների փաթեթ

Յուրաքանչյուր ընտանիք պետք է ունենա «արտակարգ պայուսակ»՝ առնվազն 72 ժամ գոյատևելու համար։

Պետք է ներառի՝

• Ջուր (մեկ անձի համար օրական առնվազն 2 լիտր)
• Չփչացող սնունդ
• Լապտեր և լրացուցիչ մարտկոցներ
• Առաջին օգնության պարագաներ
• Դեղորայք
• Փաստաթղթերի պատճեններ
• Հագուստ և վերմակ

3. Ընտանեկան պլան

Պետք է նախապես պայմանավորվել՝

• որտեղ կհանդիպեք արտակարգ իրավիճակում
• ինչպես կապ կհաստատեք, եթե կապը խափանվի
• ով ինչ պատասխանատվություն ունի

4. Տեղեկացվածություն

Հետևեք տեղական կառույցների ցուցումներին, օրինակ՝ ՀՀ Ներքին գործերի նախարարություն արտակարգ իրավիճակների ծառայություններին։

Ինչ անել երկրաշարժի ընթացքում

Երկրաշարժի ժամանակ ամենակարևորն է արագ և ճիշտ արձագանքը։

Եթե գտնվում եք շենքի ներսում

Հիմնական կանոնը՝ «Կռանալ, ծածկվել, պահվել»

• Կռացեք գետնին
• Ծածկվեք սեղանի կամ ամուր կահույքի տակ
• Պահվեք, մինչև ցնցումները դադարեն

Խուսափեք՝

• պատուհաններից
• ծանր առարկաներից
• վերելակից օգտվելուց

Եթե գտնվում եք դրսում

• Հեռացեք շենքերից
• Հեռու մնացեք էլեկտրական լարերից
• Գնացեք բաց տարածք

Եթե մեքենայում եք

• Կանգնեցրեք մեքենան անվտանգ վայրում
• Մնացեք մեքենայի ներսում
• Խուսափեք կամուրջներից և թունելներից

Ինչ անել երկրաշարժից հետո

Երկրաշարժից հետո վտանգը չի ավարտվում։ Հաճախ լինում են հետցնցումներ։

1. Ստուգեք վնասվածքները

• Օգնեք ինքներդ ձեզ և ուրիշներին
• Կանչեք օգնություն անհրաժեշտության դեպքում

2. Ստուգեք վտանգները

• Գազի արտահոսք
• Էլեկտրական վնասներ
• Ջրի խողովակների վնասումներ

3. Հետևեք պաշտոնական տեղեկություններին

Լսեք ռադիո կամ պաշտոնական հաղորդագրություններ

4. Պատրաստ եղեք հետցնցումների

Դրանք կարող են լինել վտանգավոր և առաջացնել նոր փլուզումներ։

Հոգեբանական պատրաստվածություն

Երկրաշարժը ոչ միայն ֆիզիկական, այլև հոգեբանական փորձություն է։

Կարևոր է՝

• պահպանել հանգստություն
• աջակցել երեխաներին
• չտարածել խուճապ

Երեխաների և տարեցների պաշտպանություն

Այս խմբերը առավել խոցելի են։

Երեխաներ

• Սովորեցրեք անվտանգ վարքագիծ
• Խաղի միջոցով բացատրեք
• Պարբերաբար վարժանքներ արեք

Տարեցներ

• Ապահովեք հեշտ հասանելիություն օգնությանը
• Հետևեք առողջական վիճակին
• Պահեք անհրաժեշտ դեղերը մոտ

Դպրոցների և կազմակերպությունների դերը

Կրթական և աշխատանքային հաստատությունները կարևոր դեր ունեն։

Պետք է՝

• իրականացնել տարհանման վարժանքներ
• ունենալ արտակարգ պլան
• ապահովել շենքերի սեյսմակայունություն

Համայնքային պատրաստվածություն

Համայնքի մակարդակով համագործակցությունը բարձրացնում է դիմադրողականությունը։

Կարևոր քայլեր՝

• կամավորական խմբեր
• տեղեկատվական արշավներ
• տեղական պլանավորում

Տեխնոլոգիաների դերը

Ժամանակակից տեխնոլոգիաները կարող են օգնել կանխարգելման և արձագանքման մեջ։

• վաղ նախազգուշացման համակարգեր
• բջջային հավելվածներ
• սեյսմիկ մոնիթորինգ

Սխալ պատկերացումներ

Շատ մարդիկ ունեն սխալ պատկերացումներ, օրինակ՝

❌ կանգնել դռան շրջանակում (միշտ անվտանգ չէ)
❌ վազել դուրս ցնցումների ժամանակ
❌ օգտագործել վերելակ

Ինչ չանել

• Խուճապի մատնվել
• Վազել աստիճաններով ցնցման ժամանակ
• Մոտենալ վնասված շենքերին

Վերականգնում և աջակցություն

Երկրաշարժից հետո կարևոր է նաև վերականգնումը։

• պետական աջակցություն
• միջազգային օգնություն
• հոգեբանական աջակցություն

Այս գործընթացներում մեծ դեր ունեն նաև կազմակերպությունները, ինչպիսիք են United Nations։

Եզրակացություն

Երկրաշարժերից պաշտպանվելու ամենաարդյունավետ միջոցը նախապատրաստվածությունն է։ Թեև մենք չենք կարող կանխել երկրաշարժերը, մենք կարող ենք պատրաստ լինել դրանց։

Հիշեք՝

• պատրաստվածությունը փրկում է կյանքեր
• գիտելիքը նվազեցնում է վտանգը
• միասնականությունը ուժեղացնում է դիմադրողականությունը

Անհատական, ընտանեկան և համայնքային մակարդակներում ճիշտ քայլերի իրականացումը կարող է էապես նվազեցնել կորուստները և ապահովել անվտանգ ապագա։