1990-ականները Հայաստանում շատ յուրահատուկ ժամանակաշրջան էր․ տնտեսական դժվարություններ, էլեկտրաէներգիայի պակաս, պատերազմական իրավիճակ, և մարդկանց առօրյան բավականին բարդ էր։ Այդ տարիներին խոհանոցն էլ էր ձևավորվում ըստ հնարավորությունների։ Շատ ընտանիքներ պատրաստում էին պարզ, մատչելի և հագեցնող ուտեստներ, որոնք կարելի էր պատրաստել քիչ բաղադրիչներով։ Ստորև ներկայացված է լայն տեղեկություն 90-ականների ուտեստների մասին, որը կարող ես օգտագործել նաև քո կայքում որպես հետաքրքիր հոդված կամ ենթաբաժին։

90-ականների հայկական ուտեստներ․ հիշողություններ, պարզություն և տնային համեր

90-ականների խոհանոցի առանձնահատկությունները

1990-ականներին Հայաստանի խոհանոցը շատ էր տարբերվում այսօրվա բազմազանությունից։ Խանութներում միշտ չէ, որ հնարավոր էր գտնել տարբեր մթերքներ, իսկ շատ ընտանիքներ ստիպված էին պատրաստել այն, ինչ հասանելի էր տվյալ պահին։

Այդ պատճառով 90-ականների ուտեստներն ունեին մի քանի հիմնական առանձնահատկություն.

• օգտագործվում էին պարզ և մատչելի բաղադրիչներ

• ուտեստները պատրաստվում էին մեծ քանակով, որպեսզի բավարար լինեն ամբողջ ընտանիքին

• հաճախ օգտագործվում էին կարտոֆիլ, հաց, մակարոն, լոբի և պահածոներ

• շատ ուտեստներ պատրաստվում էին արագ և առանց բարդ տեխնիկայի

Չնայած այդ դժվարություններին, այդ տարիների ուտեստները շատերի համար դարձել են ջերմ հիշողություն, քանի որ դրանք կապված են ընտանիքի, համբերության և միասին անցկացրած ժամանակի հետ։

Ամենատարածված ուտեստները 90-ականներին

Կարտոֆիլով ուտեստներ

Կարտոֆիլը 90-ականների ամենակարևոր մթերքներից մեկն էր։ Այն մատչելի էր, հագեցնող և հեշտ պատրաստվող։

Կարտոֆիլից պատրաստվում էին տարբեր ուտեստներ.

• տապակած կարտոֆիլ

• կարտոֆիլով ապուր

• կարտոֆիլով ջեռոցային ուտեստներ

• կարտոֆիլով շոգեխաշած միս

Շատ ընտանիքներ նույնիսկ ամբողջ ճաշը պատրաստում էին միայն կարտոֆիլից և սոխից։

Մակարոնեղեն

Մակարոնը նույնպես շատ տարածված էր, քանի որ երկար էր պահպանվում և հեշտ էր պատրաստվում։

90-ականներին հաճախ պատրաստվում էին.

• մակարոն տոմատի մածուկով

• մակարոն ձվով

• մակարոն պանրով

• մակարոն տապակած սոխով

Այս պարզ ուտեստները արագ էին պատրաստվում և հագեցնում էին ամբողջ ընտանիքին։

Լոբու ուտեստներ

Լոբին համարվում էր շատ սննդարար և երկար պահվող մթերք։ Այն հաճախ օգտագործվում էր մսի փոխարեն։

Լոբուց պատրաստվում էին.

• լոբու ապուր

• լոբու շոգեխաշած ուտեստ

• լոբու աղցան

• լոբի սոխով և համեմունքներով

Լոբին հարուստ է սպիտակուցներով, այդ պատճառով այն հաճախ փոխարինում էր մսին։

Հացով պատրաստվող ուտեստներ

Քանի որ հացը միշտ եղել է հայկական սեղանի կարևոր մասը, 90-ականներին այն հաճախ օգտագործվում էր նաև տարբեր պարզ ուտեստների մեջ։

Օրինակ.

• հաց ձվով տապակած

• հացով ապուր

• չորացած հացից պատրաստված տապակած ուտեստներ

Այս ուտեստները հատկապես տարածված էին նախաճաշի ժամանակ։

90-ականների տնային ապուրները

Ապուրները շատ կարևոր դեր ունեին, քանի որ դրանք կարելի էր պատրաստել մեծ կաթսայով և բաժանել ամբողջ ընտանիքին։

Ամենատարածված ապուրները.

• կարտոֆիլով ապուր

• ոսպով ապուր

• լոբու ապուր

• մակարոնով ապուր

Այս ապուրները սովորաբար պատրաստվում էին սոխով, գազարով և պարզ համեմունքներով։

Պահածոների դերը 90-ականների խոհանոցում

Շատ ընտանիքներ ամռանը պատրաստում էին մեծ քանակությամբ պահածոներ, որպեսզի ձմռանը սնունդ ունենան։

Պահածոների ամենատարածված տեսակներն էին.

• լոլիկի պահածո

• վարունգի թթու

• կաղամբի թթու

• տոմատի մածուկ

Այս մթերքները շատ էին օգտագործվում տարբեր ուտեստների մեջ։

Պարզ աղցաններ

90-ականներին աղցանները նույնպես շատ պարզ էին։

Օրինակ.

• կաղամբի աղցան

• լոլիկ-վարունգ աղցան

• խաշած կարտոֆիլի աղցան

• լոբու աղցան

Սովորաբար դրանք համեմվում էին արևածաղկի յուղով կամ քացախով։

Տնական քաղցրավենիք

Քաղցրավենիք նույնպես պատրաստվում էր տնային պայմաններում, քանի որ խանութներում միշտ չէ, որ հնարավոր էր գտնել պատրաստի դեսերտներ։

Տարածված քաղցրավենիքներն էին.

• շաքարով հաց

• տնական բլիթներ

• շաքարով կամ ջեմով թեյ

• պարզ կարկանդակներ

Շատ ընտանիքներ թեյի հետ պարզապես ուտում էին հաց և մուրաբա։

Վառարանի և փայտի օգտագործումը

Քանի որ 90-ականներին հաճախ չկար էլեկտրականություն կամ գազ, շատ ընտանիքներ օգտագործում էին փայտով վառարաններ։

Դրա վրա պատրաստվում էին.

• ապուրներ

• կարտոֆիլով ուտեստներ

• շոգեխաշած կերակուրներ

Վառարանի վրա պատրաստված ուտեստները հաճախ ունենում էին յուրահատուկ բույր։

Ընտանեկան սեղանի կարևորությունը

Չնայած դժվարություններին, այդ տարիներին ընտանիքները հաճախ հավաքվում էին մեկ սեղանի շուրջ։ Նույնիսկ ամենապարզ ուտեստները կարող էին ստեղծել ջերմ և հաճելի մթնոլորտ։

90-ականների խոհանոցը շատերի համար հիշեցնում է.

• ընտանիքի միասնականությունը

• պարզ ու համեղ ուտեստները

• տնական խոհարարության արժեքը

Ինչու են մարդիկ այսօր հիշում 90-ականների ուտեստները

Այսօր շատ մարդիկ սիրում են հիշել այդ տարիների ուտեստները, քանի որ դրանք կապված են մանկության և ընտանիքի հիշողությունների հետ։

Շատերը նույնիսկ հատուկ պատրաստում են այդ ուտեստները՝ վերապրելու այն ժամանակների համերն ու զգացողությունները։

Եզրակացություն

90-ականների հայկական խոհանոցը ձևավորվել է դժվար պայմաններում, սակայն այն ստեղծել է բազմաթիվ պարզ և համեղ ուտեստներ։ Այդ ուտեստները ցույց են տալիս, թե ինչպես կարելի է նույնիսկ սահմանափակ հնարավորություններով պատրաստել հագեցնող և համեղ սնունդ։

Այսօր այդ ուտեստները դարձել են ոչ միայն հիշողություն, այլ նաև հայկական խոհարարական մշակույթի կարևոր մաս։