Փաշինյանի կոշտ պատասխանը ռուս լրագրողին և Պուտինին․ Տեսանյութ

Նիկոլ Փաշինյան–Վլադիմիր Պուտին հարաբերությունները կարելի է բաժանել մի քանի փուլերի.

1. Սկզբնական վստահության փուլ (2018–2020)

2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունից» հետո Մոսկվայում մտահոգություններ կային, թե արդյոք նոր վարչապետ Փաշինյանը կփոխի Հայաստանի արտաքին քաղաքական ուղղությունը։ Սակայն իշխանության գալուց անմիջապես հետո նա հայտարարեց, որ Հայաստանը շարունակելու է ռազմավարական գործընկերությունը Ռուսաստանի հետ և չի պատրաստվում դուրս գալ ռուսաստանամետ կառույցներից՝ ինչպես Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն-ից, այնպես էլ Եվրասիական տնտեսական միություն-ից։ Նրա առաջին հանդիպումը Պուտինի հետ 2018 թվականի մայիսին անցավ բավական ջերմ մթնոլորտում։

2. Ղարաբաղյան պատերազմի և համագործակցության փուլ (2020–2022)

2020 թվականի Երկրորդ Ղարաբաղյան պատերազմ ընթացքում Ռուսաստանը միջնորդեց հրադադարը, որը ստորագրվեց 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին։ Այդ ժամանակ Փաշինյանն ու Պուտինը հաճախակի շփվում էին։ Ռուսաստանը խաղաղապահներ տեղակայեց Լեռնային Ղարաբաղում, և Երևանը շարունակում էր Ռուսաստանին դիտարկել որպես հիմնական անվտանգության գործընկեր։

3. Վստահության ճգնաժամ (2022–2024)

Հարաբերությունների ամենալուրջ վատթարացումը սկսվեց 2022–2023 թվականներին։ Երևանում աճեց դժգոհությունը, որ Ռուսաստանը և ՀԱՊԿ-ը բավարար արձագանք չեն տվել Հայաստան–Ադրբեջան սահմանային բախումներին և Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ զարգացումներին։ 2023 թվականին Փաշինյանը հայտարարեց, որ միայն Ռուսաստանի վրա անվտանգության հարցում հենվելը «ռազմավարական սխալ» էր։ Նա նաև քննադատեց ռուս խաղաղապահների աշխատանքը և սկսեց ավելի ակտիվ համագործակցել Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի հետ։

2024 թվականին Հայաստանը փաստացի սառեցրեց իր մասնակցությունը ՀԱՊԿ-ին, ինչը դարձավ Մոսկվայի հետ լարվածության կարևոր հանգրվան։

4. Սառը, բայց շարունակվող շփումների փուլ (2024–2026)

Չնայած քաղաքական տարաձայնություններին, Փաշինյանն ու Պուտինը պահպանել են կանոնավոր հեռախոսազրույցներն ու հանդիպումները միջազգային հարթակներում։ Ռուսաստանը շարունակում է մնալ Հայաստանի կարևոր տնտեսական գործընկերներից մեկը, իսկ Հայաստանը դեռ անդամ է ԵԱՏՄ-ին։ Միաժամանակ Փաշինյանի կառավարությունը խորացնում է կապերը Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի հետ, ինչը Մոսկվայում հաճախ ընկալվում է որպես ազդեցության կորստի վտանգ։ Վերջին ամիսներին Ռուսաստանը բազմիցս զգուշացրել է Հայաստանին ԵՄ-ին մոտենալու տնտեսական հետևանքների մասին։

Ընդհանուր գնահատական

Փաշինյան–Պուտին հարաբերությունները անցել են զգուշավոր համագործակցությունից դեպի խոր անվստահություն, սակայն չեն հասել լիակատար խզման։ Երկու ղեկավարներն էլ շարունակում են համագործակցել այնտեղ, որտեղ կան փոխադարձ շահեր՝ տնտեսություն, էներգետիկա, տրանսպորտ և տարածաշրջանային կայունություն, բայց անվտանգության և արտաքին քաղաքականության հարցերում նրանց պատկերացումները վերջին տարիներին զգալիորեն հեռացել են միմյանցից։