Chikungunya-ն վիրուսային հիվանդություն է, որը հարուցվում է Chikungunya virus-ով (CHIKV)։ Վիրուսը փոխանցվում է հիմնականում Aedes ցեղի մոծակների միջոցով, մասնավորապես՝ Aedes aegypti և Aedes albopictus տեսակների։

Հիվանդության անվանումը ծագում է աֆրիկյան լեզուներից և նշանակում է «կռացած քայլել», ինչը բնութագրում է ուժեղ հոդացավերից առաջացած շարժման դժվարությունը։

Վարակման ճանապարհը և ինկուբացիոն շրջանը

Չիկունգունիա վիրուսը փոխանցվում է.

• Վարակված մոծակի խայթոցի միջոցով

• Հազվադեպ՝ լաբորատոր պայմաններում կամ արյան փոխներարկման միջոցով

Ինկուբացիոն շրջանը սովորաբար տևում է 2-ից 7 օր, սակայն որոշ դեպքերում կարող է հասնել մինչև 12 օր։

Այդ ընթացքում մարդը դեռևս չունի ախտանիշներ, սակայն վիրուսը արդեն ակտիվորեն բազմանում է օրգանիզմում։

Չիկունգունիա տենդի հիմնական ախտանիշները

Չիկունգունիայի ախտանիշները սովորաբար սկսվում են հանկարծակի և արտահայտված ձևով։

1. Բարձր ջերմություն

Առավել տարածված և առաջին ախտանիշը հանկարծակի բարձր ջերմությունն է։

• Ջերմությունը կարող է հասնել 39–40°C

• Սկսվում է կտրուկ

• Սովորաբար տևում է 2–3 օր, երբեմն՝ մինչև մեկ շաբաթ

Ջերմությունը հաճախ ուղեկցվում է դողերով և ընդհանուր թուլությամբ։

2. Ուժեղ հոդացավեր

Հոդացավը հիվանդության ամենաբնորոշ ախտանիշն է։

• Սիմետրիկ բնույթ ունի (երկու ձեռքեր, երկու ոտքեր)

• Հատկապես ազդում է դաստակների, մատների, ծնկների, կոճերի վրա

• Կարող է լինել շատ ուժեղ, խանգարել քայլելուն

Շատ դեպքերում ցավը պահպանվում է շաբաթներ կամ ամիսներ։ Որոշ մարդկանց մոտ այն վերածվում է քրոնիկ հոդային բորբոքման։

3. Մկանային ցավեր

Մկանային ցավերը հաճախ ուղեկցում են հոդացավերին։ Դրանք կարող են լինել.

• Տարածուն

• Խոր ցավի բնույթի

• Ուժեղացող շարժման ժամանակ

4. Մաշկային ցան

Հիվանդների մոտավորապես կեսի մոտ զարգանում է մաշկային ցան։

• Կարմրավուն բծեր

• Հաճախ տարածվում է մարմնի, ձեռքերի և ոտքերի վրա

• Կարող է ուղեկցվել քորով

Ցանը սովորաբար հայտնվում է հիվանդության 2–5-րդ օրը։

5. Գլխացավ և աչքերի ցավ

Շատ հիվանդներ նշում են.

• Ուժեղ գլխացավ

• Աչքերի ցավ կամ ճնշման զգացում

• Լույսի նկատմամբ զգայունություն

6. Սրտխառնոց և մարսողական խանգարումներ

Հնարավոր են նաև.

• Սրտխառնոց

• Փսխում

• Ախորժակի կորուստ

• Թեթև լուծ

7. Ընդհանուր թուլություն և հոգնածություն

Թուլությունը կարող է պահպանվել նույնիսկ ջերմության անցնելուց հետո։ Որոշ դեպքերում մարդիկ երկար ժամանակ չեն կարողանում վերադառնալ առօրյա ակտիվությանը։

Հիվանդության փուլերը

Չիկունգունիան սովորաբար բաժանվում է երեք փուլի։

Սուր փուլ (մինչև 3 շաբաթ)

• Բարձր ջերմություն

• Ուժեղ հոդացավ

• Ցան

• Ընդհանուր թուլություն

Ենթասուր փուլ (3 շաբաթից մինչև 3 ամիս)

• Հոդացավերի շարունակություն

• Կրկնվող ցավային նոպաներ

• Մկանային բորբոքում

Քրոնիկ փուլ (3 ամսից ավելի)

Որոշ հիվանդների մոտ հոդային ցավը կարող է պահպանվել ամիսներ կամ նույնիսկ տարիներ։ Այս փուլում ցավը հիշեցնում է ռևմատիկ հիվանդությունների ընթացքը։

Ո՞վ է առավել խոցելի

Բարդությունների առավել բարձր ռիսկ ունեն.

• Տարեց մարդիկ

• Քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձինք

• Հղիներ

• Նորածիններ

Հատկապես վտանգավոր է նորածինների համար, եթե մայրը վարակվում է ծննդաբերության շրջանում։

Տարբերակումը այլ հիվանդություններից

Չիկունգունիայի ախտանիշները կարող են նման լինել այլ վիրուսային հիվանդությունների։

Dengue fever

Դենգե տենդի դեպքում ավելի հաճախ հանդիպում են.

• Արյունահոսություններ

• Թրոմբոցիտների նվազում

• Ավելի ծանր ընդհանուր վիճակ

Zika fever

Զիկայի դեպքում.

• Ավելի թեթև ընթացք

• Ավելի արտահայտված ցան

• Հոդացավերը սովորաբար ավելի թույլ են

Ճիշտ տարբերակումը հնարավոր է միայն լաբորատոր հետազոտություններով։

Հնարավոր բարդություններ

Չնայած շատ դեպքերում հիվանդությունն ինքնուրույն անցնում է, հնարավոր են բարդություններ։

• Քրոնիկ արթրիտ

• Նյարդաբանական խանգարումներ

• Սրտամկանի բորբոքում

• Լյարդի ֆունկցիայի խանգարումներ

Ծանր դեպքերը հազվադեպ են, սակայն պահանջում են հիվանդանոցային բուժում։

Երբ դիմել բժշկի

Անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի, եթե.

• Ջերմությունը չի նվազում 3 օրից ավելի

• Առկա են ուժեղ գլխացավ և պարանոցի կոշտություն

• Առաջանում են շնչառական դժվարություններ

• Զարգանում են արյունահոսություններ

Բուժման հիմնական մոտեցումները

Այս պահին Չիկունգունիայի դեմ հատուկ հակավիրուսային բուժում չկա։

Բուժումն ուղղված է.

• Ջերմության նվազեցմանը

• Ցավազրկմանը

• Հանգստի ապահովմանը

• Հեղուկների բավարար ընդունմանը

Օգտագործվում են պարացետամոլի հիմքով դեղամիջոցներ։ Մինչև դենգե տենդի բացառումը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել ասպիրին կամ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքայիններ։

Կանխարգելում

Քանի որ հիվանդությունը փոխանցվում է մոծակների միջոցով, կանխարգելման հիմնական միջոցներն են.

• Մոծակների խայթոցներից պաշտպանություն

• Միջատասպան միջոցների օգտագործում

• Պաշտպանիչ հագուստ

• Ջրի կուտակումների վերացում

Որոշ երկրներում մշակվում են պատվաստանյութեր, սակայն լայն կիրառություն դեռևս սահմանափակ է։

Եզրակացություն

Չիկունգունիա տենդը վիրուսային հիվանդություն է, որը բնութագրվում է հանկարծակի բարձր ջերմությամբ և ուժեղ հոդացավերով։ Չնայած այն հաճախ ինքնուրույն անցնում է, որոշ մարդկանց մոտ կարող է առաջացնել երկարատև հոդային խնդիրներ։

Ժամանակին ախտորոշումը, բժշկական հսկողությունը և մոծակների խայթոցներից պաշտպանությունը կարևոր են հիվանդության տարածումը կանխելու համար։

Եթե դուք վերջերս գտնվել եք արևադարձային երկրում և ունեք բարձր ջերմություն ու հոդացավեր, անհրաժեշտ է դիմել բժշկի՝ ճիշտ ախտորոշման և համապատասխան բուժման համար։