3 կարևոր նշան, որ ձեր խոլեստերինը բարձր է

Խոլեստերին․ ինչ է դա, ինչու է կարևոր և ինչպես վերահսկել

Խոլեստերինը մարդու օրգանիզմի համար կենսական նշանակություն ունեցող նյութ է, որը հաճախ սխալ է ընկալվում միայն որպես վնասակար տարր։ Իրականում խոլեստերինը անհրաժեշտ է բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական գործընթացների համար, սակայն դրա բարձր մակարդակը կարող է հանգեցնել լուրջ առողջական խնդիրների։ Այս հոդվածում մենք կքննարկենք խոլեստերինի բնույթը, տեսակները, դերերը օրգանիզմում, բարձր մակարդակի պատճառները, ռիսկերը և այն ուղիները, որոնց միջոցով կարելի է պահպանել այն առողջ սահմաններում։

Ինչ է խոլեստերինը

Խոլեստերինը ճարպանման նյութ է (լիպիդ), որը գտնվում է մարդու մարմնի բոլոր բջիջներում։ Այն արտադրվում է հիմնականում լյարդի կողմից, սակայն նաև ստացվում է սննդից՝ հատկապես կենդանական ծագման մթերքներից։

Խոլեստերինը կարևոր է՝

• բջջային թաղանթների կառուցման համար
• որոշ հորմոնների արտադրության համար
• վիտամին D-ի սինթեզի համար
• լեղաթթուների ձևավորման համար, որոնք օգնում են մարսել ճարպերը

Այսպիսով, խոլեստերինը ինքնին վնասակար չէ։ Խնդիրը սկսվում է, երբ դրա մակարդակը բարձրանում է արյան մեջ։

Խոլեստերինի տեսակները

Խոլեստերինը արյան մեջ տեղափոխվում է հատուկ սպիտակուցների հետ՝ լիպոպրոտեինների ձևով։ Դրանցից ամենակարևորներն են՝

1. Ցածր խտության լիպոպրոտեին (LDL)

Հաճախ կոչվում է «վատ խոլեստերին»։
LDL-ը տեղափոխում է խոլեստերինը դեպի բջիջներ, սակայն դրա ավելցուկը կարող է կուտակվել զարկերակների պատերին՝ առաջացնելով թիթեղներ (պլակներ)։

Սա կարող է հանգեցնել՝

• աթերոսկլերոզի
• սրտի հիվանդությունների
• ինսուլտի

2. Բարձր խտության լիպոպրոտեին (HDL)

Հայտնի է որպես «լավ խոլեստերին»։
HDL-ը հավաքում է ավելորդ խոլեստերինը և տեղափոխում այն դեպի լյարդ, որտեղ այն քայքայվում է։

Բարձր HDL մակարդակը պաշտպանում է սրտանոթային համակարգը։

3. Տրիգլիցերիդներ

Չնայած դրանք խոլեստերին չեն, հաճախ քննարկվում են դրա հետ միասին։ Տրիգլիցերիդները էներգիայի հիմնական պահեստային ձևն են, սակայն բարձր մակարդակը նույնպես վտանգավոր է։

Ինչու է բարձր խոլեստերինը վտանգավոր

Երբ արյան մեջ LDL խոլեստերինի մակարդակը բարձր է, այն սկսում է նստել զարկերակների պատերին։ Ժամանակի ընթացքում ձևավորվում են պլակներ, որոնք նեղացնում են անոթները և դժվարացնում արյան հոսքը։

Այս գործընթացը կոչվում է աթերոսկլերոզ։

Դրա հետևանքներն են՝

• սրտամկանի ինֆարկտ
• ինսուլտ
• ծայրամասային զարկերակային հիվանդություն
• բարձր արյան ճնշում

Խոլեստերինի նորմալ մակարդակները

Խոլեստերինի մակարդակը չափվում է արյան անալիզով։ Ընդհանուր ուղեցույցները հետևյալն են (մգ/դլ կամ մմոլ/լ տարբեր համակարգերով).

Ընդհանուր խոլեստերին

• Նորմալ՝ ցածր քան 200 mg/dL
• Սահմանային՝ 200–239 mg/dL
• Բարձր՝ 240 mg/dL և ավելի

LDL (վատ)

• Իդեալական՝ <100 mg/dL
• Բարձր՝ >160 mg/dL

HDL (լավ)

• Ցածր՝ <40 mg/dL (տղամարդիկ)
• Ցածր՝ <50 mg/dL (կանայք)
• Լավ՝ >60 mg/dL

Բարձր խոլեստերինի պատճառները

Խոլեստերինի մակարդակը կարող է բարձրանալ տարբեր պատճառներով․

1. Անառողջ սնունդ

• հագեցած ճարպեր (կարմիր միս, կարագ)
• տրանս ճարպեր (ֆասթ ֆուդ, թխվածքներ)

2. Նստակյաց ապրելակերպ

Ֆիզիկական ակտիվության պակասը նվազեցնում է HDL-ը և բարձրացնում LDL-ը։

3. Ավելորդ քաշ

Ճարպակալումը մեծացնում է խոլեստերինի մակարդակը։

4. Ծխելը

Ծխախոտը նվազեցնում է լավ խոլեստերինը։

5. Գենետիկ գործոններ

Որոշ մարդիկ ունեն ժառանգական բարձր խոլեստերին (ֆամիլյալ հիպերխոլեստերինեմիա)։

6. Տարիք և սեռ

Տարիքի հետ խոլեստերինը բարձրանում է։ Կանանց մոտ մենոպաուզայից հետո ռիսկը աճում է։

Ախտանշաններ

Բարձր խոլեստերինը հաճախ «լուռ հիվանդություն» է։ Այն չունի հստակ ախտանշաններ մինչև լուրջ բարդություններ առաջանալը։

Որոշ դեպքերում կարող են նկատվել՝

• ճարպային կուտակումներ մաշկի տակ
• ցավ կրծքավանդակում (անգինա)
• ոտքերի ցավ քայլելիս

Ինչպես նվազեցնել խոլեստերինը

Խոլեստերինի վերահսկումը հնարավոր է կյանքի ճիշտ ոճով։

1. Առողջ սննդակարգ

Խորհուրդ է տրվում՝

• բանջարեղեն և մրգեր
• ամբողջական հատիկներ
• ձուկ (հատկապես օմեգա-3 հարուստ)
• ընկույզներ
• ձիթապտղի յուղ

Պետք է սահմանափակել՝

• տապակած սնունդ
• արագ սնունդ
• շաքարավազ
• կարմիր միս

2. Ֆիզիկական ակտիվություն

Շաբաթական առնվազն 150 րոպե միջին ակտիվություն՝

• արագ քայլք
• վազք
• լող
• հեծանիվ

Սա բարձրացնում է HDL-ը և նվազեցնում LDL-ը։

3. Քաշի վերահսկում

Նույնիսկ 5–10% քաշի նվազումը կարող է զգալիորեն բարելավել խոլեստերինը։

4. Ծխելու դադարեցում

Ծխելը դադարեցնելուց հետո HDL մակարդակը բարձրանում է։

5. Ալկոհոլի չափավոր օգտագործում

Փոքր քանակը կարող է օգտակար լինել, բայց չափազանցումը վնասակար է։

Դեղորայքային բուժում

Երբ կենսակերպի փոփոխությունները բավարար չեն, բժիշկը կարող է նշանակել դեղեր։

Ամենատարածվածներն են՝

• ստատիններ
• ֆիբրատներ
• նիկոտինաթթու
• խոլեստերինի ներծծման արգելակիչներ

Դեղերը պետք է ընդունել միայն բժշկի նշանակմամբ։

Խոլեստերին և սննդային հավելումներ

Որոշ հավելումներ կարող են օգնել․

• օմեգա-3 ճարպաթթուներ
• բուսական ստերոլներ
• լուծվող մանրաթել

Սակայն դրանք չեն փոխարինում առողջ ապրելակերպին։

Խոլեստերինը երեխաների մոտ

Վերջին տարիներին երեխաների մոտ նույնպես նկատվում է բարձր խոլեստերին։ Պատճառները հիմնականում են՝

• անառողջ սնունդ
• քիչ շարժում
• ավելորդ քաշ

Վաղ տարիքից առողջ սովորությունների ձևավորումը կարևոր է։

Կանխարգելում

Խոլեստերինի խնդիրներից խուսափելու համար կարևոր է՝

• առողջ սնվել
• ակտիվ լինել
• պարբերաբար անցնել բժշկական հետազոտություն
• վերահսկել քաշը
• խուսափել վնասակար սովորություններից

Երբ դիմել բժշկին

Խորհուրդ է տրվում ստուգել խոլեստերինը՝

• 20 տարեկանից սկսած՝ յուրաքանչյուր 4-6 տարին մեկ
• եթե կա ժառանգական ռիսկ՝ ավելի հաճախ
• եթե ունեք սրտանոթային խնդիրներ

Եզրակացություն

Խոլեստերինը օրգանիզմի կարևոր բաղադրիչ է, սակայն դրա հավասարակշռությունը պահպանելը կենսական նշանակություն ունի։ Բարձր խոլեստերինը կարող է երկար ժամանակ չարտահայտվել, բայց հանգեցնել լուրջ հիվանդությունների։

Առողջ սնունդը, ֆիզիկական ակտիվությունը և կանոնավոր բժշկական հսկողությունը լավագույն միջոցներն են խոլեստերինի մակարդակը վերահսկելու համար։ Ժամանակին իրականացված քայլերը կարող են կանխել սրտանոթային հիվանդությունները և ապահովել երկար ու առողջ կյանք։